2 stycznia Kościół katolicki obchodzi wspomnienie obligatoryjne św. Bazylego Wielkiego i św. Grzegorza z Nazjanzu, dwóch wybitnych postaci z IV wieku, znanych jako Ojcowie Kapadoccy (razem z młodszym bratem Bazylego, Grzegorzem z Nyssy). Pochodzili z regionu Kapadocji (dzisiejsza środkowa Turcja) i należeli do najważniejszych obrońców ortodoksyjnej wiary chrześcijańskiej w czasach, gdy Kościół zmagał się z poważnymi herezjami. Zostali uznani za doktorów Kościoła – tytuł nadawany świętym teologom, których nauczanie uznano za szczególnie wartościowe i wiarygodne dla całej wspólnoty wierzących. Ich głęboka przyjaźń stała się symbolem chrześcijańskiego braterstwa i współpracy w służbie prawdy.
Bazyli Wielki urodził się około 329–330 roku w Cezarei Kapadockiej w zamożnej i głęboko wierzącej rodzinie. Otrzymał doskonałe wykształcenie – studiował retorykę, filozofię i medycynę w Cezarei, Konstantynopolu i Atenach, gdzie zaprzyjaźnił się z Grzegorzem z Nazjanzu. Po nawróceniu i chrzcie Bazyli porzucił karierę świecką i poświęcił się życiu ascetycznemu. Zwiedził ośrodki życia pustelniczego w Egipcie i Syrii, a następnie założył własny klasztor w Pontusie. Napisał tam regułę zakonną (tzw. Regułę św. Bazylego), która do dziś jest podstawą życia monastycznego w Kościołach wschodnich – podkreśla równowagę między modlitwą, pracą i studium. W 370 roku został biskupem Cezarei. Energicznie przeciwstawiał się arianizmowi – herezji nauczającej, że Syn Boży jest stworzeniem, a nie równym Ojcu Bogiem. Bazyli był jednym z głównych obrońców doktryny o Trójcy Świętej: Bóg jest jeden w istocie, ale w trzech równych i współwiecznych Osobach – Ojcu, Synu i Duchu Świętym. Założył też wielki kompleks charytatywny zwany Basiliadą – szpital, przytułek i dom dla ubogich, który stał się wzorem chrześcijańskiej opieki społecznej.Zmarł 1 stycznia 379 roku, wyczerpany pracą i chorobą. W 1568 roku papież Pius V ogłosił go doktorem Kościoła.
Grzegorz z Nazjanzu, zwany także Grzegorzem Teologiem (ze względu na wyjątkową głębię jego wypowiedzi o Bogu), urodził się około 330 roku w Arianzos koło Nazjanzu. Podobnie jak Bazyli, otrzymał staranne wykształcenie i studiował w Atenach, gdzie zawarł trwałą przyjaźń z przyszłym biskupem Cezarei. Grzegorz wolał życie kontemplacyjne i unikanie urzędów kościelnych, jednak w 361 roku przyjął święcenia kapłańskie, a później – za namową Bazylego – biskupstwo. Największe znaczenie miało jego posługiwanie w Konstantynopolu (379–381), gdzie walczył z dominującym tam arianizmem. Na Soborze Konstantynopolitańskim I (381 r.) odegrał kluczową rolę w ostatecznym sformułowaniu nicejsko-konstantynopolitańskiego wyznania wiary, które wyznajemy do dziś na Mszy św. Jego pięć słynnych Mów teologicznych to mistrzowskie wyjaśnienie tajemnicy Trójcy Świętej – Grzegorz pokazał, że trzy Osoby Boskie są jednym Bogiem, różniąc się jedynie relacjami (Ojciec rodzi Syna, Duch Święty pochodzi od Ojca – w tradycji wschodniej; później Zachód dodał „i Syna”, co stało się jednym z punktów sporu ekumenicznego). Po soborze zrezygnował z urzędu i wrócił do Nazjanzu, gdzie zmarł około 390 roku. Także on został ogłoszony doktorem Kościoła.
Bazyli i Grzegorz, wraz z Grzegorzem z Nyssy, tworzą triadę Ojców Kapadockich. Ich największym osiągnięciem było precyzyjne wyjaśnienie doktryny Trójcy Świętej: rozróżnili greckie terminy ousia (istota, natura) i hypostasis (osoba), pokazując, że Bóg jest jedną ousią w trzech hypostasach. To rozróżnienie pozwoliło pokonać arianizm i stało się fundamentem chrześcijańskiej wiary we wszystkich Kościołach. Wspólnie reformowali Kościół, wspierali się w trudnościach i dzielili troską o czystość wiary. Dlatego ich wspólne wspomnienie liturgiczne obchodzone jest właśnie 2 stycznia.
Wspomnienie św. Bazylego Wielkiego i Grzegorza z Nazjanzu to nie tylko hołd dla wielkich postaci przeszłości, ale zaproszenie do naśladowania ich w dzisiejszych czasach: w odważnym wyznawaniu wiary, praktycznej miłości i budowaniu autentycznych więzi braterskich.
