Uroczystość Objawienia Pańskiego, powszechnie znana jako Święto Trzech Króli, to jedno z najstarszych i najważniejszych świąt w tradycji chrześcijańskiej. Obchodzone jest 6 stycznia i upamiętnia moment, w którym Jezus Chrystus objawił się światu jako Zbawiciel wszystkich narodów.
Historia Objawienia Pańskiego sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa. Święto to wywodzi się z tradycji wschodniego Kościoła, gdzie początkowo łączono je z uroczystością Narodzenia Pańskiego. W starożytnym Rzymie i na Wschodzie obchodzono je już w III wieku, a jego korzenie tkwią w biblijnej relacji z Ewangelii według św. Mateusza. W tej Ewangelii opisano przybycie Mędrców (w oryginale greckim: magoi, co tłumaczy się jako „mędrcy” lub „astrologowie” – osoby zajmujące się obserwacją gwiazd i astrologią, pochodzące prawdopodobnie z Persji lub Babilonu) ze Wschodu do Betlejem, by oddać pokłon nowo narodzonemu Jezusowi.
Słowo „Epifania” (z greckiego epiphaneia) oznacza „objawienie” lub „ukazanie się”. W kontekście religijnym odnosi się do ukazania się Boga człowiekowi w widzialnej postaci. Na Zachodzie święto to zostało rozdzielone od Bożego Narodzenia w IV wieku, gdy ustalono datę 25 grudnia na Narodzenie Pańskie, a 6 stycznia poświęcono Objawieniu. W Polsce święto to było obchodzone od czasów średniowiecza, a od 2011 roku jest dniem wolnym od pracy.
Objawienie Pańskie ma głębokie znaczenie teologiczne. Jezus nie jest Zbawicielem tylko dla narodu żydowskiego, ale dla wszystkich ludzi, w tym pogan (ludów nieżydowskich). Pokłon Mędrców reprezentuje początek nawrócenia świata pogańskiego na chrześcijaństwo. Jak podkreślał papież Benedykt XVI, Mędrcy „stanowią początek” i „reprezentują ruszenie ludzkości w drogę prowadzącą do Chrystusa”.
W tradycji wschodniej Epifania obejmuje również chrzest Jezusa w Jordanie i cud w Kanie Galilejskiej – trzy momenty, w których Bóg objawił swoją chwałę. Na Zachodzie skupia się głównie na pokłonie Trzech Króli, podkreślając nadzieję, pokój i równość wszystkich przed Bogiem.
Chociaż w Biblii przybyli do Betlejem nie są nazwani królami, lecz Mędrcami lub Magami, tradycja chrześcijańska z czasem nadała im status monarchów. Liczba trzech wywodzi się z trzech darów, jakie złożyli Jezusowi: złoto (symbolizujące królewskość), kadzidło (symbol boskości) i mirra (zapowiadająca męczeńską śmierć). W średniowieczu, pod wpływem proroctw Starego Testamentu (np. Psalmu 72: „Królowie Tarszisz i wysp przyniosą dary”), Mędrcy zostali utożsamieni z królami reprezentującymi trzy kontynenty: Europę, Azję i Afrykę.
Ich imiona – Kacper (lub Kasper), Melchior i Baltazar pojawiły się w tradycji dopiero w VI wieku, a pełne legendy rozwinęły się w średniowieczu. Nazwa „Święto Trzech Króli” stała się popularna, ponieważ podkreśla pokłon władców świata przed Jezusem, co symbolizuje poddanie się ziemskiej władzy boskiemu panowaniu. Współcześnie nazwa ta jest używana potocznie, choć oficjalna nazwa liturgiczna to Objawienie Pańskie, co lepiej oddaje sens święta – objawienie Boga całemu światu. Jak zauważają teolodzy, nazwa „Trzech Króli” nieco wypacza pierwotny sens, skupiając się na postaciach Mędrców zamiast na samym Objawieniu.
W Polsce Święto Trzech Króli jest bogate w tradycje. Jedną z najpopularniejszych jest Orszak Trzech Króli – barwne procesje uliczne, w których uczestnicy przebrani za królów, aniołów i pasterzy idą za gwiazdą betlejemską. W kościołach święci się kredę, złoto, kadzidło i wodę. Na drzwiach domów pisze się litery K+M+B (lub C+M+B), co oznacza łacińską frazę *Christus mansionem benedicat* – „Niech Chrystus błogosławi ten dom”.
Uroczystość Objawienia Pańskiego przypomina nam o uniwersalnym przesłaniu chrześcijaństwa – Bóg objawia się wszystkim, bez względu na pochodzenie czy status społeczny. Choć potocznie nazywane Świętem Trzech Króli, święto to zachęca do refleksji nad pokorą, poszukiwaniem prawdy i nadzieją na pokój. W dzisiejszym świecie, pełnym podziałów, Epifania jest przypomnieniem o jedności ludzkości w obliczu Boga. Jeśli planujesz uczestniczyć w orszaku lub po prostu spędzić ten dzień w zadumie, niech będzie on okazją do duchowego odnowienia.
Fot.: Wikipedia (Giovanni di Paolo, The Adoration of the Magi)
