28 stycznia Kościół katolicki obchodzi wspomnienie św. Tomasza z Akwinu – jednego z największych myślicieli w historii chrześcijaństwa, doktora Kościoła, patrona szkół katolickich i teologów, nazywanego „Aniołem Szkół” oraz „Doktor Angelicus”. Jego życie i dzieło to dowód, że wiara i rozum nie tylko się nie wykluczają, ale wzajemnie wspierają i dopełniają.
Tomasz urodził się w 1225 r. (lub według niektórych źródeł ok. 1224/1226) w Roccasecca, w hrabstwie Akwinum (stąd „z Akwinu”), w potężnej, arystokratycznej rodzinie hrabiów Akwinu. Był najmłodszym z kilkorga rodzeństwa. Już jako dziecko wykazywał niezwykłą inteligencję i pobożność – w wieku 5 lat oddano go do opactwa benedyktyńskiego w Monte Cassino, gdzie zaczął naukę i modlitwę.
W wieku 14 lat rodzice wysłali go na studia do Neapolu, do nowo założonego Uniwersytetu. Tam zetknął się z dziełami Arystotelesa (w tłumaczeniach arabskich i żydowskich komentatorów) oraz z dominikanami – młodym, dynamicznym zakonem kaznodziejskim. W 1244 r., wbrew woli rodziny, wstąpił do Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów). To wywołało dramat: bracia porwali go i zamknęli w rodzinnym zamku na ponad rok, próbując odwieść od powołania. Tomasz pozostał niezłomny – w końcu rodzina ustąpiła.
Po uwolnieniu kontynuował formację w Paryżu i Kolonii pod kierunkiem św. Alberta Wielkiego – genialnego dominikanina, który wprowadził go w filozofię Arystotelesa. W 1256 r. Tomasz otrzymał w Paryżu tytuł magistra teologii i zaczął wykładać. Jego wykłady przyciągały tłumy – mówiono, że „ma umysł większy niż ciało”.
W latach 1268–1272 ponownie wykładał w Paryżu, gdzie toczył spory z awerroistami (którzy radykalnie interpretowali Arystotelesa, odrzucając niektóre prawdy wiary). Tomasz bronił harmonii wiary i rozumu – jego słynne zdanie brzmi: „Wiara i rozum pochodzą od tego samego Boga, więc nie mogą sobie przeczyć”.
Główne dzieła św. Tomasza to prawdziwe skarby myśli chrześcijańskiej:
– Summa Theologiae (Summa teologiczna) – niedokończone arcydzieło (zmarł przed ukończeniem), systematyzacja całej teologii katolickiej. Składa się z trzech części: o Bogu, o moralności człowieka i o Chrystusie oraz sakramentach. Do dziś jest podstawowym podręcznikiem teologii.
– Summa contra Gentiles – obrona wiary skierowana do niewierzących i muzułmanów, oparta na argumentach rozumu.
– Komentarze do Arystotelesa – dzięki nim chrześcijaństwo przyjęło dorobek greckiej filozofii, oczyszczając go z błędów.
– Hymny eucharystyczne: „Adoro Te devote”, „Pange lingua”, „Tantum ergo”, „Lauda Sion” – do dziś śpiewane podczas Mszy i nabożeństw.
W grudniu 1273 r., podczas Mszy, Tomasz doznał mistycznego przeżycia – usłyszał słowa Chrystusa: „Dobrze o Mnie napisałeś, Tomaszu. Czego pragniesz w nagrodę?” Odpowiedział: „Nic poza Tobą, Panie”. Po tym doświadczeniu przestał pisać – powiedział: „Wszystko, co napisałem, wydaje mi się słomą wobec tego, co widziałem”.
Zmarł 7 marca 1274 r. w opactwie cysterskim w Fossanova, w drodze na Sobór Lyon II, mając zaledwie 49 lat. Kanonizowany już w 1323 r. przez Jana XXII, a w 1567 r. Pius V ogłosił go doktorem Kościoła. W 1880 r. Leon XIII uczynił go patronem szkół katolickich, a w 1931 r. Pius XI ogłosił go patronem wszystkich szkół i uczelni katolickich.
W czasach, gdy wiara bywa przeciwstawiana nauce i rozumowi, Tomasz pokazuje, że:
– Rozum jest darem Boga i prowadzi do Niego.
– Wiara nie boi się pytań – wręcz przeciwnie, je prowokuje i pogłębia.
– Prawda jest jedna – pochodzi od Boga i nie może sobie przeczyć.
Jego myśl inspiruje encykliki (np. Fides et ratio Jana Pawła II), Katechizm Kościoła Katolickiego i współczesną teologię. Św. Tomasz przypomina: „Nie bój się pytać. Szukaj prawdy – a znajdziesz Boga”.
Święty Tomaszu z Akwinu,
Aniele Szkół i Doktorze Kościoła,
któryś całym życiem służył prawdzie
i łączył rozum z wiarą,
uproś nam łaskę czystego serca
i jasnego umysłu.
Pomóż nam szukać Boga
w nauce, w modlitwie i w codziennym życiu.
Niech nasze myśli, słowa i czyny
będą zawsze zgodne z Ewangelią Chrystusa.
Amen
Niech wstawiennictwo św. Tomasza wspiera nas w dążeniu do prawdy i świętości!
Fot.: Św. Tomasz z Akwinu / Wikipedia
