Święty Antoni, zwany Wielkim, Opatem albo Pustelnikiem (ur. ok. 251 r. – zm. 17 stycznia 356 r.) jest uznawany za jednego z najważniejszych ojców chrześcijańskiego monastycyzmu (życia zakonnego). To właśnie jego radykalna decyzja o całkowitym oddaniu się Bogu na pustyni stała się wzorem dla tysięcy kobiet i mężczyzn w następnych wiekach. Czcimy go 17 stycznia jako wspomnienie obowiązkowe.
Antoni przyszedł na świat w zamożnej, pobożnej rodzinie chrześcijańskiej w środkowym Egipcie (okolice miejscowości Koma). Otrzymał podstawowe wychowanie religijne, ale nie miał wykształcenia świeckiego. Po śmierci rodziców (miał wtedy około 18–20 lat) został opiekunem młodszej siostry i zarządcą sporego majątku.
Pewnego dnia, idąc do kościoła, usłyszał fragment Ewangelii wg św. Mateusza:
„Jeśli chcesz być doskonały, idź, sprzedaj, co posiadasz, i rozdaj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie. Potem przyjdź i chodź za Mną” (Mt 19,21). Słowa te odebrał jako bezpośredni głos Boga skierowany właśnie do niego. Wkrótce potem sprzedał prawie cały majątek, rozdał pieniądze ubogim, zabezpieczył byt siostry i rozpoczął życie ascetyczne (czyli bardzo surowe, pełne wyrzeczeń dla Boga).
Najpierw Antoni osiedlił się w grocie niedaleko rodzinnej wsi. Prowadził życie w milczeniu, poście, modlitwie i ciężkiej pracy fizycznej (najczęściej plecenie koszy i mat z palmowych liści). W tym okresie doświadczał bardzo ciężkich pokus wewnętrznych – niepokoju, wspomnień dawnego wygodnego życia, lęku przed samotnością i przyszłą starością. Później przychodziły jeszcze trudniejsze doświadczenia – wizje i ataki szatana w różnych postaciach (zwierząt, pięknych kobiet, żołnierzy, mnichów).
Te słynne „kuszenia św. Antoniego” stały się później bardzo popularnym tematem w sztuce chrześcijańskiej (obrazy m.in. Hieronima Boscha, Salvadora Dalí, Matthiasa Grünewalda). Antoni jednak nie ustępował. Mówił:
„Widzę, że jesteś słaby, szatanie, bo Chrystus jest ze mną”.
Po około 15 latach takiego życia przeniósł się głębiej na pustynię – do tzw. wewnętrznej pustyni (okolice dzisiejszego klasztoru św. Antoniego u podnóża góry Kolzim nad Morzem Czerwonym). Tam spędził resztę życia.
Z czasem sława jego świętości przyciągała coraz więcej ludzi. Przybywali do niego:
– zwykli chrześcijanie szukający rady
– chorzy proszący o modlitwę
– ludzie pragnący rozpocząć życie pustelnicze
Wokół Antoniego powstały pierwsze luźne grupy anachoretów (pustelników żyjących samotnie lub w bardzo małych grupach). On sam nie chciał tworzyć zorganizowanego zakonu – nie był „projektantem” klasztorów jak później św. Pachomiusz. Mimo to stał się duchowym ojcem całego ruchu pustelniczego.
Mówił do uczniów m.in.:
– „Widzisz tę palmę? Ona żyje dzięki temu, że jest sama. Tak i człowiek – gdy jest sam na sam z Bogiem, wtedy naprawdę żyje.”
– „Całe nasze życie to jedna wielka walka. Nie bój się, ale też nigdy nie śpij.”
Mimo że pragnął samotności, dwa razy opuścił pustynię i przyszedł do wielkiego miasta:
1. Ok. 311 r. – podczas prześladowań chrześcijan za cesarza **Maksymiana** – aby umacniać w wierze więzionych i skazanych na śmierć.
2. Ok. 335–338 r. – by wesprzeć św. **Atanazego** w walce z herezją **ariańską** (nauczającą, że Jezus nie jest prawdziwym Bogiem).
Te wizyty pokazały, że prawdziwa pustelnicza samotność nie oznacza obojętności wobec Kościoła.
Św. Antoni zmarł 17 stycznia 356 roku w wieku 105 lat, zachowując do końca jasność umysłu. Sam wyznaczył uczniom miejsce swojego pochówku – miało być tajne, aby uniknąć kultu relikwii. Mimo to jego grób odnaleziono po wielu wiekach, a relikwie przeniesiono później do Europy.
Najważniejsze źródło o jego życiu to „Żywot św. Antoniego” napisany przez św. Atanazego Wielkiego, biskupa Aleksandrii – książka, która stała się prawdziwym bestsellerem starożytności chrześcijańskiej i zainspirowała wielu do życia zakonnego (m.in. św. Augustyna).
Niech przykład radykalnego zawierzenia Bogu św. Antoniego Wielkiego będzie dla nas zachętą – także w XXI wieku – do szukania Boga w ciszy, wyrzeczeniu i wierności Ewangelii.
Fot.: Antoni Wielki (Francisco de Zurbarán) – Wikipedia
