Jubileuszowa Łomża
Dnia 15 czerwca br. (w niedzielę) Łomża świętuje 607. rocznicę otrzymania praw miejskich od księcia mazowieckiego Janusza I (zm. 1429). Łomża, obecnie należąca do wojówodztwa podlaskiego, to historycznie Mazowsze. Istniała nawet techniczna nazwa Mazowsze Łomżyńskie. W tym felietonie interesuje mnie status katolicki Łomży. Wówczas, tj. 15 czerwca 1418 roku, wcielona ona była od kilku wieków do Diecezji Płockiej.
Wiemy jednak, że Łomża jako niewielka osada (czyli tzw. Stara Łomża) zaistniała już na brzegu Narwi pod koniec IX wieku, a w początkach XI wieku zbudowany został tutaj pierwszy gród obronny, mający fosy i wały. Były to czasy, kiedy Polska po chrzcie Mieszka I (966) organizowała się nie tylko politycznie, ale i religijnie. Tysiąc lat temu (1025) na króla Polski został koronowany nie tylko Bolesław Chrobry (pewnie na Wielkanoc), ale po jego śmierci także syn Mieszko II Lambert (pewnie na Boże Narodzenie); co więcej, w tym drugim przypadku znamy jego żonę Rychezę Lotaryńską, czyli pierwszą królową (damę) Polski.
Wiemy także, że pierwszą diecezją w Polsce była Diecezja Poznańska, ustanowiona w 968 roku z biskupem Jordanem na czele (zm. ok. 982/984). Niebawem, po Zjeździe Gnieźnieńskim (1000), powstała pierwsza w Polsce metropolia, mianowicie Gnieźnieńska, a jej pierwszym arcybiskupem mianowano Radzima Gaudentego (brata przyrodniego męczennika z Czech, czyli św. Wojciecha). W jej skład wchodziły wówczas diecezje: kołobrzeska, wrocławska, krakowska i (od 1012 roku, czyli śmierci biskupa Ungera) także poznańska. Nie ulega wątpliwości, że mazowiecka Łomża należała właśnie do Archidiecezji Gnieźnieńskiej, aczkolwiek już niebawem i tak wątła struktura polityczna i kościelna Polski runęła wskutek spustoszenia Wielkopolski przez najazd księcia Brzetysława I z Czech (1038).
Odnowa struktur następuje w 1075 rok za sprawą księcia, a od 1076 roku króla Polski, Bolesława II Szczodrego/Śmiałego (tego, który 4 później doprowadzi do śmierci biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa i jako upokorzony będzie musiał opuścić kraj) oraz legatów papieża Grzegorza VII. Przywrócona zostaje wówczas nie tylko Metropolia Gnieźnieńska, ale powstaje również Diecezja Płocka, zwana po prostu „mazowiecką”. Nie całe Mazowsze zostaje do niej wcielone, ale na pewno jego północna część wraz z Łomżą.
Płock to najstarsze miasto Mazowsza, z prawami miejskimi od 1237 roku. Ba, jest to także faktyczna stolica Polski w latach 1079-1138, a w katedrze płockiej, zbudowanej na skarpie Wisły pod koniec XI wieku (a odbudowanej zasadniczo od nowa w stylu renesansowym w XVI wieku), spoczywają władcy Polski w randze książąt: Władysław I Herman (zm. 1102, brat Bolesława II Szczodrego/Śmiałego) i jego syn Bolesław III Krzywousty (zm. 1138).
W ubiegłą sobotę (7 czerwca) w Płocku odbywały się uroczystości związane z 950. rocznicą powstania Diecezji Płockiej. Przewodniczył im kardynał Laszlo Nemet (ur. 1956), arcybiskup metropolita Belgradu w Serbii, gdzie katolików jest zaledwie ok. 20 tysięcy. Ten węgierskiego pochodzenia werbista (zakonnik, SVD) kończył seminarium w Pieniężnie, stąd swobodnie mówi po polsku. Jako swego legata na uroczystości do Płocka wyznaczył go jeszcze śp. papież Franciszek, a Ojciec Święty Leon XIV nie tylko potwierdził nominację, ale ponadto napisał do niego list: „Wszystkich obecnych zachęcisz do gorliwszego naśladowania Chrystusa w codziennym życiu, do umiłowania Ewangelii Chrystusa i Jego Kościoła, do modlitwy o powołania kapłańskie i do życia konsekrowanego”.
Na początku XVI wieku powstaje w Łomży przepiękny kościół w stylu późnogotyckim, najbardziej dobitny świadek przynależności nowo powstałego miasta do Diecezji Płockiej. Nazywany był przez długi czas farą (zapożyczenie z niemieckiego), czyli świątynią parafialną (w odróżnieniu od kościołów zakonnych), stąd i symboliczna ulica Farna nieopodal. To od 1925 roku katedra, a więc kościół biskupa diecezjalnego (łomżyńskiego).
Od 1818 roku (czasy zaborów) Łomża należała do Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej (obszar jednostki kościelnej pokrywał się z granicami województwa augustowskiego, a biskup rezydował w Sejnach). Sto lat później (30 listopada 1918 roku), po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, święcenia biskupie w Łomży przyjmie Romuald Jałbrzykowski (zm. w 1955 roku jako arcybiskup wileński), na razie jeszcze biskup pomocniczy Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej, ale potem, od 1925 roku (do połowy kolejnego roku), pierwszy biskup diecezjalny Kościoła Łomżyńskiego. Współkonsekrować go będzie m.in. Antoni Julian Nowowiejski, ówczesny Biskup Płocki (arcybiskup ad personam od 1930 roku), a później (zginie w 1941 roku w Działdowie) męczennik II wojny światowej, od 1999 roku błogosławiony.
Z Bogiem!
(Hope)
