Nowy człowiek w prestiżowym gronie
Ten „nowy człowiek” to nomen omen Newman, a dokładnie kardynał John Henry Newman (1801-1890), święty Kościoła katolickiego od 13 października 2019 roku. A to „prestiżowe grono” odnosi się do „Doktorów Kościoła”, których aktualnie jest 38, czyli naprawdę wąska elita. O niezwykłości tego grona niech świadczy choćby fakt, że święty Jan Paweł II w trakcie swojego długiego pontyfikatu ogłosił „Doktorem Kościoła” tylko jedną osobę (św. Teresę z Lisieux). Papież Leon XIV, nadając 1 listopada 2025 roku kardynałowi Newmanowi tytuł „Doktora Kościoła”, użył sformułowania: „imponująca postać kulturowa i duchowa”. I dokładnie w taki właśnie sposób moglibyśmy roboczo zdefiniować, kim jest święty „Doktor Kościoła”.
Spójrzmy zatem teraz na całą listę owych „Doktorów Kościoła” (w porządku chronologicznym ich ogłaszania): 1) Ambroży (zm. 397; rok ogłoszenia – 1295), biskup; 2) Augustyn (zm. 430; 1295), biskup; 3) Hieronim (zm. 420; 1295), prezbiter; 4) Piotr Chryzolog (zm. 450; 1729), biskup; 5) Grzegorz Wielki (zm. 604; 1295), papież; 6) Atanazy (zm. 373; 1568), biskup; 7) Bazyli Wielki (zm. 379; 1568), biskup; 8) Grzegorz z Nazjanzu (zm. 390; 1568), biskup; 9) Jan Chryzostom (zm. 407; 1568), biskup; 10) Leon Wielki (zm. 461; 1754), papież; 11) Cyryl Aleksandryjski (zm. 444; 1882), biskup; 12) Cyryl Jerozolimski (zm. 387; 1882), biskup; 13) Hilary z Poitiers (zm. 367; 1851), biskup; 14) Efrem (zm. 373; 1920), diakon; 15) Jan Damasceński (zm. 749; 1890), prezbiter; 16) Izydor z Sewilli (zm. 636; 1722), biskup; 17) Beda Czcigodny (zm. 735; 1899), prezbiter; 18) Anzelm z Canterbury (zm. 1109; 1720), biskup; 19) Piotr Damiani (zm. 1072; 1828), biskup i kardynał; 20) Bernard z Clairvaux (zm. 1153; 1830), prezbiter i opat; 21) Tomasz z Akwinu (zm. 1274; 1567), prezbiter; 22) Albert Wielki (zm. 1280; 1931), biskup; 23) Antoni Padewski (zm. 1231; 1956), prezbiter; 24) Bonawentura (zm. 1274; 1588), biskup i kardynał; 25) Piotr Kanizjusz (zm. 1597; 1925), prezbiter; 26) Robert Bellarmin (zm. 1621; 1931), biskup i kardynał; 27) Franciszek Salezy (zm. 1622; 1877), biskup; 28) Jan od Krzyża (zm. 1591; 1926), prezbiter; 29) Alfons Liguori (zm. 1787; 1871), biskup; 30) Wawrzyniec z Brindisi (zm. 1619; 1959), prezbiter; 31) Teresa z Avili (od Jezusa; zm. 1582; 1970), karmelitanka; 32) Katarzyna ze Sieny (zm. 1380; 1970), tercjarka dominikańska; 33) Teresa z Lisieux (od Dzieciątka Jezus; zm. 1897; 1997), karmelitanka; 34) Jan z Avili (zm. 1569; 2012), prezbiter; 35) Hildegarda z Bingen (zm. 1179; 2012), mniszka benedyktyńska; 36) Grzegorz z Nareku (zm. ok. 1010; 2015), kapłan ormiański; 37) Ireneusz z Lyonu (zm. ok. 202; 2022), biskup; 38) John Henry Newman (zm. 1890; 2025), kardynał. Nie ma w tym gronie Polaka, są 4 kobiety, jest 1 diakon itp.
Długie życie Newmana dzieli się na 2 niemal równe czasowo okresy: anglikański (do 1845 roku) i katolicki (od 1845 roku). Urodził się on w Londynie i został wychowany w tradycji protestanckiej. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę naukową w Oksfordzie (Oriel College), a niedługo potem został kapłanem we wspólnocie anglikańskiej (1824). Z racji na ordynację podjął najpierw zadanie wikariusza w jednej z oksfordzkich parafii (przez dwa lata), a wkrótce także otrzymał urząd proboszcza w kościele uniwersyteckim (1828). Podróż do krajów śródziemnomorskich (1832-1833), w tym m.in. do samego Rzymu, zaowocowała chęcią reformowania własnej wspólnoty wyznaniowej w duchu tradycji katolickiej (tzw. „Ruch Oksfordzki”). Jest to również czas, kiedy J. H. Newman zagłębia się w pisma Ojców Kościoła, wygłasza prestiżowe „kazania uniwersyteckie” (rodzaj uroczystych wykładów otwartych) i wydaje przełomowe dzieło „O rozwoju doktryny chrześcijańskiej” (1845), w którym uznaje, że Kościół rzymskokatolicki kontynuuje tradycję Apostołów; jeszcze w tym samym roku (8/9 października) staje się faktycznie katolikiem, a dwa lata później przyjmuje także katolickie święcenia kapłańskie. W momencie konwersji opuszcza oksfordzkie środowisko akademickie, ale w 1851 r. zostaje rektorem Uniwersytetu Katolickiego w Dublinie. Wydaje dwa kolejne wielkie dzieła: „Apologia pro vita sua” (1864) i „An Essay in Aid of a Grammar of Assent” (dosłownie: Szkic pomocniczy gramatyki przyświadczenia; 1870; wydanie polskie pod tytułem „Logika wiary”). U kresu życia otrzymuje tytuł kardynała (1879). W jednej ze swoich publikacji przyznał: „Złożyłem wyznanie wiary przy przyjęciu do Kościoła z największą łatwością” (Apologia pro vita sua, Warszawa 2009, s. 352).
Z Bogiem!
