Dokładnie 80 lat temu, 27 stycznia 1945 roku, sowiecka armia zajęła niemiecki obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau, wyzwalając około 7 tysięcy więźniów. W rocznicę tego wydarzenia na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu.
To hołd dla około 6 milionów Żydów zamordowanych przez funkcjonariuszy niemieckich podczas II wojny światowej.
Jak mówi wiceprezes IPN Mateusz Szpytma radykalny antysemityzm był kluczowym elementem polityki Hitlera. W 1942 roku zaczęła się zagłada Żydów w niemieckich obozach koncentracyjnych:
-W komorach gazowych Auschwitz, Treblinki, Sobiboru, Bełżca i innych miejsc kaźni – zagłady w którą został włączony prawie cały niemiecki aparat władzy. Ostatecznie zamordowano ok. 6 mln europejskich Żydów, z których aż połowę stanowili polscy obywatele. Pod koniec wojny Niemcy zrobili wiele, by zatrzeć ślady popełnionych zbrodni. Gdy 27 stycznia 1945 roku sowieccy żołnierze dotarli do Auschwitz zastali tam ruiny komór gazowych i kryminatoriów.
Pierwszej oceny rozmiarów i okrucieństwa niemieckiej zbrodni w obozie w Auschwitz-Birkenau dokonano w lutym 1945 roku, podczas oględzin prowadzonych pod nadzorem sowieckiej komisji – mówi Roman Gieroń z krakowskiego oddziału IPN:
-Udało się przed Najwyższym Trybunałem Narodowym postawić Rudolfa Hößa i 40 członków załogi, większość z nich otrzymała karę śmierci. Po wojnie do Polski ekstradowano ok. kilkuset funkcjonariuszy SS, którzy służyli w Auschwitz. Zazwyczaj ich wyroki w przypadku skazania nie byli wysokie, od 3 do 4 lat więzienia.
Jak dodaje Roman Gieroń, w raporcie sowieckiej komisji opublikowano jednak dane zaniżające liczbę ofiar, komunistyczna propaganda powtarzała je kilkadziesiąt lat. Dopiero dzięki pracom polskiej komisji przed sądem stanęli niemieccy funkcjonariusze odpowiedzialni za zbrodnie:
-Ona dokonuje oględzin obozu, zbiera pierwsze dowody i znajduje ponad milion ubrań, kilkanaście tysięcy okularów i 7 ton zapakowanych ludzkich włosów, które miały zostać przewiezione do Rzeszy.
Historyk zaznacza, że procesy odbywały się także w innych państwach. Jednak, jak mówi, zaledwie 15 procent spośród ośmiu tysięcy niemieckich funkcjonariuszy, odpowiedzialnych za mordy w obozach, stanęło przed sądem.
Niemcy zacierali ślady ludobójstwa, likwidowali doły z ludzkimi prochami, palili akta, wysadzali krematoria. Ostatnie, krematorium V w Auschwitz-Birkenau, zniszczyli w przeddzień wyzwolenia. Do Niemiec wywozili urządzenia techniczne z komór i pieców krematoryjnych. Prawie 60 tysięcy więźniów zmusili do ewakuacji na zachód. W Marszu Śmierci w mroźnym styczniu 1945 roku zginęło co najmniej 15 tysięcy ludzi.
Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2005 roku, by zachować pamięć o Żydach pomordowanych w czasie II wojny światowej.
IAR, fot. gov.pl
