Pożegnanie z Suwalszczyzną
Diecezja Wigierska, czyli zaczątek Diecezji Łomżyńskiej, kojarzona jest nade wszystko z Suwalszczyzną, bo i same Wigry z (po)kamedulskim klasztorem leżą w tym właśnie regionie. Suwalszczyzna dostała się do Diecezji Wigierskiej (1799-1818) z Diecezji Wileńskiej. Myśląc o stuleciu Diecezji Łomżyńskiej, nie możemy zapomnieć o Suwalszczyźnie, jako że wchodziła ona w skład Kościoła Łomżyńskiego aż do 1992 roku. Chodzi tu choćby o takie miasta, jak: Augustów, Lipsk, Sejny czy Suwałki. Augustów jest uważany za najstarsze miasto Suwalszczyzny, z prawami miejskimi od 1557 roku; jego nazwa odnosi się do króla Zygmunta II Augusta (zm. 1572), czyli ostatniego władcy z dynastii Jagiellonów; natomiast Suwałki (z formalnymi prawami miejskimi od 1720 roku) założyli kameduli z Wigier. Wcześniej na terenach Suwalszczyzny mieszkali Jaćwingowie, rozbici ostatecznie przez Krzyżaków u kresu XIII wieku.
W 1818 roku w miejsce Diecezji Wigierskiej powstała Diecezja Augustowska czyli Sejneńska, już z Łomżą w swoim obrębie. Tę diecezję również możemy kojarzyć z Suwalszczyzną, gdyż na stolicę nowej jednostki kościelnej wybrano Sejny (prawa miejskie formalnie od 1794 roku). Diecezja Augustowska czyli Sejneńska miała 8 kolejnych biskupów stojących na jej czele, takich jak: Jan Klemens Gołaszewski (1818-1820); Ignacy Stanisław Czyżewski (1820-1823); Mikołaj Jan Manugiewicz (1826-1834); Paweł Straszyński (1836-1847); Konstanty Ireneusz Łubieński (1863-1869); Piotr Paweł Wierzbowski (1872-1893); Antanas Baranauskas (1897-1902) i Antoni Karaś (po litewsku Antanas Karosas; 1910-1925). Spośród 4 biskupów pomocniczych, Polikarp Augustyn Maciejewski (1819-1827); Stanisław Kostka Choromański (1828-1836); Józef Hollak (1883-1890) i Romuald Jałbrzykowski (1918-1925), na szczególną uwagę zasługuje ten ostatni, bo akurat on został pierwszym diecezjalnym biskupem łomżyńskim (1925-1926).
Diecezja Augustowska czyli Sejneńska była wyraźnie wielonarodowościowa, z dominacją Polaków i Litwinów. Po I wojnie światowej (1914-1918) odrodziły się, odrębnie, te dwa państwa: Polska i Litwa. Do powstałej na Litwie w 1926 roku Diecezji Wyłkowyskiej, którą w latach 1926-1947 zarządza będzie wspomniany już ostatni biskup sejneński Antanas Karosas, wszczepiona zastanie część Suwalszczyzny z dawnej Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej. Ale i do powstałej w 1925 roku Diecezji Łomżyńskiej dostanie się jeszcze, oczywiście, duża część Suwalszczyzny. W momencie swego erygowania Diecezja Łomżyńska składała się z następujących 15 dekanatów: augustowski, czyżewski, jedwabiński, kolneński, łomżyński, ostrołęcki, ostrowski, sejneński, śniadowski (tak, tak, Śniadowo), sokołowski (rzecz jasna, Sokoły), suwalski, szczuczyński, teoliński, wąsowski i wysokomazowiecki. Byliśmy hybrydą Mazowsza (z Kurpiami), Podlasia i Suwalszczyzny. Łomża już wcześniej dała się zauważać także w sensie świeckim, była stolicą departamentu łomżyńskiego w Księstwie Warszawskim (1807-1815) i stolicą guberni łomżyńskiej (od 1867 roku) w Królestwie Polskim. A najbardziej zadziwiać może chyba to, że katedra łomżyńska, która teraz jest taka dostojna bo biskupia, przed 1925 rokiem stanowiła zwykły kościół parafialny, jakby „konsekrowany” modlitwą wiernych z czterech stuleci.
Pamiętamy metaforę drzewa oliwnego z Rz 11 (poprzedni felieton). „Tykocin i okolice” to jedyny obszar, który należał i do Diecezji Wigierskiej, i do Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej, i nieprzerwanie od 100 lat należy do Diecezji Łomżyńskiej. To jest ta pierwotna „oliwka szlachetna”, do której były wszczepiane nowe pędy, a inne odcinane. W 1925 roku wszczepiono do niej kolejne dekanaty z Diecezji Płockiej: czyżewski, ostrołęcki i ostrowski. A niebawem, bo w 1945 roku, odcięto dekanat teoliński, czyli 7 parafii (dostały się one do ZSRR).
Najbardziej kluczowa reorganizacja Diecezji Łomżyńskiej miała miejsce w 1992 roku, kiedy na mocy decyzji Stolicy Apostolskiej utraciliśmy całą Suwalszczyznę (weszła ona do nowej Diecezji Ełckiej); zyskaliśmy wtedy niejako w zamian wschodni pas Diecezji Płockiej. I do dzisiaj wiele osób żałuje tej Suwalszczyzny. A przecież to jest kraina radykalnie odmienna od naszego północno-wschodniego Mazowsza z Łomżą na czele. Sieć parafialna zaczęła powstawać na Suwalszczyźnie dopiero w 2 połowie XVI wieku, gdy tymczasem Mazowsze istnieje już w Polsce piastowskiej od ponad tysiąca lat.
Dwie poprzedniczki Diecezji Łomżyńskiej, zarówno Diecezja Wigierska, jak i Diecezja Augustowska czyli Sejneńska, musiały wzbudzić w niedawnych papieżach duży resentyment. Papież Benedykt XVI w 2009 roku ustanowił w Sejnach biskupstwo tytularne, czyli takie, które dzierży jakiś biskup niestojący na czele czynnej diecezji; od tamtego czasu jest nim abp Jan Romero Pawłowski, aktualnie nuncjusz apostolski w Grecji. Natomiast papież Franciszek w 2014 roku przywrócił biskupstwo tytularne na Wigrach; dzierży je Marek Szkudło, biskup pomocniczy Archidiecezji Katowickiej. Wydaje się, że obydwa te biskupstwa tytularne powinny w przyszłości być przydzielane biskupom pomocniczym z Ełku i Łomży, bo wówczas związek biskupiej Łomży z Wigrami i Sejnami byłby symbolicznie podtrzymany. Notabene: Ziemię Augustowską, czyli część Suwalszczyzny, możemy nazwać „ziemią biskupią”, bo wielu biskupów tutaj się urodziło i także z tych stron wywodzą się aktualni biskupi pomocniczy w Łomży i Ełku.
Z Bogiem!
