Communicantes w Diecezji Łomżyńskiej
Łacińskie słowo „communicantes” oznacza odsetek osób, które w badaną niedzielę (liczenie pod kierunkiem księdza proboszcza) przyjęły Komunię Świętą. Na ogół ten wskaźnik traktowany był jako drugorzędny, bo wydawało się, że o pobożności w parafii i diecezji więcej powie wskaźnik dominicantes. Tymczasem communicantes stanowią elitę religijną; wskaźnik ten, uzyskany w okresie zwykłym, może w przybliżeniu pokrywać się z odsetkiem osób regularnie chodzących na niedzielną Eucharystię. A skoro chrześcijaństwo polega na przepojeniu życia na wskroś Ewangelią, to wierni czystego serca, mogący przyjąć godnie Komunię Świętą, oznaczają autentycznych chrześcijan: wierzących i praktykujących. Zakładamy tutaj milcząco, że ich życie codzienne faktycznie bazuje na miłości Boga i bliźniego. W „Katechizmie Kościoła Katolickiego” czytamy: „Jeśli ktoś ma świadomość grzechu ciężkiego, przed przyjęciem Komunii powinien przystąpić do sakramentu pojednania” (nr 1385).
Problem polega jednak na tym, że w historii Kościoła istniały okresy, kiedy chrześcijanie z szacunku dla Najświętszego Sakramentu rzadko przyjmowali Komunię Święta (na ogół raz lub ewentualnie kilka razy po spowiedzi), zadowalając się bardziej adoracją eucharystyczną podczas Przeistoczenia; przeszkodą mogły być w przeszłości także długie i wyczerpujące posty eucharystyczne. Od pontyfikatu świętego Piusa X (1903-1914) Kościół zachęca wiernych nawet do codziennej Komunii Świętej, i to także kilkuletnie dzieci. „Jest rzeczą właściwą, by wierni, jeśli tylko są odpowiednio usposobieni, przyjmowali Komunię, gdy uczestniczą we Mszy Świętej” (KKK, nr 1388). W odniesieniu do postu eucharystycznego „Kodeks Prawa Kanonicznego” stanowi: „Mający przyjąć Najświętszą Eucharystię powinien przynajmniej na godzinę przed Komunią Świętą powstrzymać się od jakiegokolwiek pokarmu i napoju, z wyjątkiem tylko wody i lekarstw” (kan. 919 par. 1). Istnieje ponadto doprecyzowanie dotyczące osób w podeszłym wieku, dotkniętych jakąś chorobą i ich opiekunów: „mogą przyjąć Najświętszą Eucharystię, chociażby coś spożyli w ciągu poprzedzającej godziny” (kan. 919 par. 3).
Wskaźnik communicantes w całej Polsce jeszcze w 1980 roku wynosił zaledwie 7,8 %. Potem systematycznie rósł, od 10,4 % w 1986 roku do 17,6 % w latach 1998 i 2007. W ostatnim czasie spadł z racji na konsekwencje pandemii: 2021 rok – 12,9 %; 2022 rok – 13,9 % i 2023 rok – 14,2 %.
W Diecezji Łomżyńskiej wskaźnik communicantes na przełomie XX i XXI wieku wynosił: 1992 rok – 14,2 %; 1993 rok – 14,1 %; 1994 rok – 13,8 %; 1995 rok – 18,2 %; 1996 rok – 15,3 %; 1997 rok – 16,0 %; 1998 rok – 18,2 %; 1999 rok – 17,0 %; 2000 rok – 22,7 %; 2001 rok 17,6 %; 2002 rok – 19,6 %; 2003 rok – 18,0 %; 2004 rok – 16,6 %; 2005 – 17,8 %; 2006 rok – 18,0 %; 2007 rok – 23,1 %; 2008 rok – 17,3 %; 2009 rok – 19,2 %; 2010 – 20,9 % i 2011 rok – 18,9 %. Trzykrotnie wskaźnik przekroczył 20 % (2000; 2007; 2010). Kulminacja miała miejsce w 2007 roku.
Diecezja Łomżyńska mieści się w czołówce polskich diecezji. W 2014 roku było to 5. miejsce – 19,9%, za diecezjami: liderującą tarnowską (24,2 %), zamojsko-lubaczowską, opolską i pelplińską. Kolejne lata to: 2015 rok – 21,8 %; 2016 rok – 19,3 %; 2017 rok – 20,9 %; 2018 rok – 22,0 %; 2019 rok – 21,8 %; 2020 rok – brak badań; 2021 rok – 16,3 %; 2022 rok – 17,6 % i 2023 rok – 17,9 % (7. miejsce w Polsce).
Najnowsze badania przyniosły również po raz pierwszy wskaźnik „communicantes względny”, czyli procent osób przyjmujących Komunię Świętą w stosunku do obecnych podczas danej liturgii niedzielnej; jest to 48,30 % w całej Polsce, a w Diecezji Łomżyńskiej – 52,96 %, czyli mniej więcej połowa uczestników liturgii niedzielnej przyjmuje Komunię Świętą.
Jeśli chodzi o metropolię białostocką, którą tworzymy wraz z Archidiecezją Białostocką i Diecezją Drohiczyńską, to pewnie odzwierciedlamy nasze geograficzne położenie, znajdujemy się bowiem „na zachodzie” tych dwóch diecezji, i mamy niższy wskaźnik dominicantes, w 2023 roku Archidiecezja Białostocka osiągnęła 36,05 %, a Diecezja Drohiczyńska – 37,59 %. Jednakże pod względem wskaźnika communicantes ustępujemy tylko Archidiecezji Białostockiej – 20,07 %, a przewyższamy minimalnie Diecezję Drohiczyńską – 17,82 %.
W ostatnich 5 badanych latach do I Komunii Świętej przystąpiło w Diecezji Łomżyńskiej ponad 25,5 tysiąca dzieci. I tak: 2019 rok – 3938; 2020 rok – 5224; 2021 rok – 5502; 2022 rok – 5754; 2023 rok – 5120. Ogromną frekwencją cieszą się procesje do czterech ołtarzy w Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa z udziałem tych dzieci w białych strojach.
Chyba należy się spodziewać wyższych wskaźników dominicantes i communicantes za obecny rok, tj. stulecie Diecezji Łomżyńskiej w Roku Jubileuszu Chrześcijaństwa 2025, niejako „jubileusz w Jubileuszu”; ale wyniki opublikowane zostaną dopiero pod koniec 2026 roku.
Z Bogiem!
