Parafie erygowane w czasach nowożytnych
Przyjmując umownie, że wraz z XVI wiekiem rozpoczynają się czasy nowożytne, skoncentrujemy się teraz na parafiach erygowanych w tym właśnie okresie. Poprzedni felieton dotyczył parafii powstałych w średniowieczu, czyli do końca XV wieku. Tych najstarszych parafii było 66, spośród których 56 erygowali biskupi płoccy i 10 biskupi łuccy. Pora teraz, by przedstawić pozostałe 117 parafii erygowanych później. Zacznijmy od okresu, który rozciąga się między początkiem XVI stulecia a momentem utraty przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów niepodległości (1795).
Biskupi płoccy erygowali następujące parafie: Grabowo (XVI wiek, ale świątynia istniała od 1413 roku), Jasienica (1502, aczkolwiek było to jeszcze we wsi Złotoria blisko Jasienicy), Jelonki (1510), Białaszewo (1532), Nowa Wieś (1535), Lubiel (1547), Chorzele (1551 roku), Zaręby (XVII w.), Poręba (1639 roku), Myszyniec (1651), Czerwonka (1676), Kadzidło (1740), Boguty-Pianki (1772) i Baranowo (1778 roku).
Natomiast biskupi łuccy erygowali w tym czasie takie parafie, jak: Waniewo (1511), Pietkowo (1522) i Dąbrówka Kościelna (1523).
W okresie istnienia Diecezji Wigierskiej (1799-1818) erygowano parafię w Piekutach (1807) i parafię w Poświętnem (1808; wcześniej była to filia parafii Suraż).
Jeśli natomiast chodzi o biskupów sejneńskich (Diecezja Augustowska czyli Sejneńska funkcjonowała w latach 1818-1925), to trzeba pamiętać, że ostatnim biskupem pomocniczym tej diecezji był Romuald Jałbrzykowski, wyświęcony na ten urząd w 1918 roku i potem działający głównie na naszych terenach, aż do otrzymania nominacji na pierwszego diecezjalnego biskupa łomżyńskiego (1925), jego właśnie wymienia się przy erygowaniu kilku parafii. W tym czasie powstały następujące parafie (18): Lipniki (1838), Turośl (1849), Szczuczyn (1889), Zbójna (1892), Stawiski (1903), Leman (1906), Złotoria (1910), Łapy (1912; pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła) i Borkowo (1918), Osowiec (1918), Łosewo (1918), Dobrylas (1918), Hodyszewo (1918/1919; przekształcenie parafii greckokatolickiej), Olszyny (1919), Klukowo (1919), Bronowo (1919), Kuzie (1921) i Chlebiotki (1922).
Biskup Stanisław Kostka Łukomski (1926-1948) erygował 1 parafię – Tabędz (1 lipca 1946 roku); podobnie biskup Czesław Falkowski (1949-1969) – Łoje (1 stycznia 1950).
Biskup Mikołaj Sasinowski (1970-1982) erygował 8 parafii, takie jak: Wojny Krupy (1973), Stare Wnory (1974), Ostrołęka (1978; pw. św. Antoniego Padewskiego), Bokiny (1979), Łomża (1979; pw. Matki Bożej Bolesnej), Ostrołęka (1981; pw. św. Wojciecha BM), Czarnia k. Lipnik (1982) i Łomża (1982; pw. św. Brunona z Kwerfurtu).
Biskup Juliusz Paetz (1982-1996) erygował 33 parafie, takie jak: Łomża (1985; pw. Miłosierdzia Bożego), Łapy (1985; pw. Świętego Krzyża), Szepietowo (1985), Łapy (1986; pw. św. Jana Chrzciciela), Zambrów (1986; pw. Ducha Świętego), Szulborze (1987), Obierwia (1987), Wach (1987), Radule (1987), Łomża (1989; pw. Bożego Ciała), Grajewo (1989; pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy), Ostrołęka (1989; pw. Zbawiciela Świata), Małkinia (1989; pw. Nawrócenia Świętego Pawła Apostoła), Borawe (1989), Ostrów Mazowiecka (1992; pw. Chrystusa Dobrego Pasterza), Zambrów (1992; pw. Świętego Józefa Rzemieślnika), Krukowo (1992), Kupiski (1992), Łęg Starościński (1992), Olszewo-Borki (1993), Lelis (1993), Kąty (1993), Amelin (1993), Ostrołęka (1994; pw. św. Franciszka z Asyżu), Wygoda (1994), Połoń (1994), Przytuły Stare (1994), Ławsk (1994), Rząśnik (1994), Krysiaki (1995), Kozioł (1995), Stary Skarżyn (1995) oraz Wysokie Mazowieckie (1995; pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła).
Biskup Stanisław Stefanek (1996-2011) erygował 16 parafii, takie jak: Łomża (1997; pw. Krzyża Świętego), Łomża (1997; pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej), Ciechanowiec (1998), Zabiele (1998), Dąbrowy (1999), Grądy Woniecko (1999), Ostrów Mazowiecka-Komorowo (wojskowo-cywilna -1999), Ostrołęka (2000; pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Rodzin), Koziki (2000), Leszczydół-Nowiny (2001), Wyszków (2001; pw. Świętej Rodziny), Ostrów Mazowiecka (2002; pw. Opatrzności Bożej), Grajewo (2003; pw. św. Ojca Pio), Łomża (2003; pw. św. Andrzeja Boboli), Kolno (2004; pw. Chrystusa Króla Wszechświata) i Dylewo (2005).
Wreszcie biskup Janusz Stepnowski (od 2011) erygował 2 parafie: Grajewo (2014; pw. św. Jana Pawła II) i Białebłoto-Kobyła (2015).
Dla całości obrazu musimy jeszcze przywołać biskupów płockich, którzy w XIX i XX wieku erygowali 19 następujących parafii (dostały się one potem do Diecezji Łomżyńskiej): Brodowe Łąki (1864), Łyse (1884), Czarnia k. Myszyńca (1891), Dąbrówka k. Ostrołęki (1894), Zalas (1903), Małkinia (1907; pw. Najświętszego Serca Jezusowego), Drążdżewo (1911), Parciaki (1912, może już w od 1909 roku?), Sypniewo (1914), Jednorożec (1916), Wola Mystkowska (1916), Porządzie (1927), Kunin (1937), Rzewnie (1958), Osuchowa (1976), Olszewka (1980), Żebry Perosy (1978), Jaciążek (1980), Wyszków (1982; pw. św. Wojciecha BM). Zwróciłbym tutaj szczególną uwagę na okres 1908-1941, kiedy pasterzem płockim był błogosławiony męczennik II wojny światowej (a)bp Antoni Julian Nowowiejski; to on współkonsekrował w Łomży (1918) pierwszego naszego biskupa diecezjalnego Romualda Jałbrzykowskiego, udzielił w Andrzejewie sakramentu bierzmowania młodemu Stefanowi Wyszyńskiemu, no i właśnie także erygował 7 parafii.
PODSUMUJMY: spośród aktualnych 183 parafii Diecezji Łomżyńskiej aż 89 erygowali biskupi płoccy, 61 – biskupi łomżyńscy, 18 – biskupi sejneńscy, 13 – biskupi łuccy i 2 – biskupi wigierscy.
Z Bogiem!
