Syćka se Wom zycom to i owo
Janosik (1688-1713) to tatrzański zbójnik pochodzenia słowackiego, skazany na śmierć w młodym wieku, którego historia przeniknęła także do polskich legend góralskich jako model szlachetnego przywódcy walczącego ze złem. W takim duchu został utrzymany choćby polski film i serial (13 odcinków) „Janosik” z 1974 roku w reżyserii Jerzego Passendorfera (zm. 2003).
Od 2015 roku, czyli już 10 lat, istnieje na rynku artystycznym „Mała Armia Janosika”, będąca największą kapelą góralską w Polsce, pochodząca z Raby Wyżnej (czyli rodzinnej miejscowości kardynała Stanisława Dziwisza, sekretarza papieża Jana Pawła II, a później Metropolity Krakowskiego) i okolic na Podhalu. Zespół aktualnie liczy 300 osób, głównie dzieci i młodzieży. Tytuł grupy ma z jednej strony przywoływać liczebność wykonawców, a z drugiej sygnalizować upodobanie do melodii folkloru góralskiego. Założycielem, dyrygentem i menadżerem zespołu jest Damian Pałasz (ur. 1990), grający m.in. na skrzypcach, mandolinie, ukulele i basach podhalańskich. Po mistrzowsku strzeże swojej prywatności rodzinnej, nawet rok jego urodzenia z trudem wyszperali dziennikarze, którzy nagradzali go tytułami „osobowość roku”.
Kiedy 15 marca 2015 roku ogłoszono pierwszy nabór, zgłosiło się 25 osób; w kolejnym roku dołączyło znów 25 osób, by w lutym 2017 roku zespół mógł już liczyć sto osób i… nieustannie rosnąć. Rok 2016 to wideoklip „Siła jest w jedności” i jego wykonanie na Światowych Dniach Młodzieży w Krakowie. Cała piosenka odnosi się do Jana Pawła II, a jej środkowa zwrotka brzmi następująco: „Pokochołeś młodych, swoje dzieci/ Oni spełniom syćko coś polecił/ A Twoje przesłanie z nami tu zostanie/ Na tej ziemi”.
Dnia 19 listopada 2018 roku wystąpili na Stadionie Narodowym w Warszawie w ramach „Koncertu dla Niepodległej” z utworem „Białe róże” („Rozkwitały pąki białych róż”); nakręcony nieco wcześniej teledysk w ciągu trzech lat został na YouTube wyświetlony ponad 4 miliony razy. Wykonali oni wówczas także inne znane utwory patriotyczne.
Punktem kulminacyjnym w historii „Małej Armii Janosika” było wydanie albumu pt. „Jan Paweł II – Przyjaciel Podhalańskiej Ziemi”; premiera miała miejsce 28 czerwca 2021 roku; jest to kolekcja 30 utworów, łącznie z fragmentami homilii, sentencjami i wierszami polskiego Papieża. W ramach prezentacji napisano: „To kompilacja podniosłego i patetycznego tonu z autentycznością, barwnością oraz charyzmą folkloru góralskiego. Energia muzyki góralskiej przeplata się tu z utworami rozrywkowymi, pieśniami papieskimi i patriotycznymi, które zostały zaaranżowane w nowoczesnym, folkowym i ludowym stylu. Tak stworzony repertuar z łatwością zapada w pamięć, przywołując w słuchaczach ciepłe wspomnienia i refleksję nad dziedzictwem Jana Pawła II”. W lutym 2025 roku „Mała Armia Janosika” otrzymała certyfikat „złotej płyty”, gdyż sprzedaż albumu sięgnęła 15 tysięcy egzemplarzy (do „platynowej” potrzeba 30 tysięcy, a do „diamentowej” 150 tysięcy egzemplarzy).
W 2022 roku, tuż przed mistrzostwami świata w piłce nożnej na stadionach Kataru, powstał utwór „Walczymy do końca”, muzyka i tekst Damiana Pałasza. Refren, wychodzący wyraźnie poza ramy zwykłego kibicowania, brzmi tak: „Cały naród woła:/ Polska, Polska, gola!/walczymy o wszystko/ o wygranej smak/ nigdy nie ustawaj/ strzelaj, graj, podawaj/ walczymy do końca/ to Polaków znak…”
Dnia 8 maja 2024 roku, czyli dokładnie na rok przed wyborem na Urząd Papieski Leona XIV, zaśpiewali na Placu Świętego Piotra w Watykanie „Czarną Madonnę” dla pozdrawiającego ich na wózku inwalidzkim Ojca Świętego Franciszka.
Sekcję muzyczną zespołu tworzą instrumenty klawiszowe (m.in. akordeon), gitara akustyczna, elektryczna i basowa oraz perkusja, no i oczywiście… skrzypce, wręcz mnóstwo skrzypiec. W ogłoszeniu najnowszego naboru do „Małej Armii Janosika” (2025) możemy wyczytać następujące warunki przyjęcia: „Osoby chcące dołączyć do zespołu powinny grać na skrzypcach minimum 1 rok”; „nie przyjmujemy osób niegrających”; „przyjmujemy jedynie mieszkańców Małopolski” itp. Skrzypce chyba najbardziej ekspresyjnie oddają specyfikę muzyki góralskiej.
Jak dotąd, oprócz wspomnianego albumu, „Mała Armia Janosika” wydała dwa zbiory kolęd i pastorałek (2018; 2023) oraz single (teledyski). Artyści wykonują covery (np. „Płoną góry, płoną lasy” zespołu „Czerwonych Gitar” czy „Dni, których nie znamy” Marka Grechuty), sporo koncertują na żywo i otrzymują nagrody. Dnia 1 sierpnia 2024 roku byli już w Diecezji Łomżyńskiej, a mianowicie w Wysokiem Mazowieckiem.
Koncert w Łomży (23 sierpnia br., godz. 19.00, Ogrody Biskupie) wiąże się z jubileuszem stulecia powstania Diecezji Łomżyńskiej. Warto więc w tym miejscu przywołać stosowny fragment jeszcze jednej piosenki góralskiej wykonywanej przez „Małą Armię Janosika” (cover): „Syćka se Wom zycom to i owo (…)/. Zycymy Wom zdrowio nolepsego/ równego pstrągowi w Morskim Oku/ a do tego siły do koździćkiyj zyły/ w setnym roku”.
Z Bogiem!
