Powstanie Diecezji Łomżyńskiej
Diecezja Łomżyńska powstała na mocy bulli papieża Piusa XI (1922-1939) zatytułowanej po łacinie „Vixdum Poloniae unitas” z 28 października 1925 roku. Sam tytuł wskazuje na z trudem osiągnięte zjednoczenie Polski (1918) po jej wcześniejszym rozkawałkowaniu na rzecz trzech zaborców (Rosji, Prus i Austrii). Jest to czas, kiedy niejako dosłownie przed chwilą został opracowany konkordat między II Rzecząpospolitą Polską i Stolicą Apostolską (podpisany w Watykanie 10 lutego 1925 roku, a ratyfikowany 27 marca tamtego roku).
Stuletnie dzieje Diecezji Łomżyńskiej mają jednak także swój prolog, czyli lata poprzedzające, które wyraźnie wskazują, jak Boża Opatrzność przygotowywała grunt pod erygowanie nowej jednostki terytorialnej Kościoła powszechnego. Otóż, I Wojna Światowa (1914-1918) i wydarzenia następujące bezpośrednio po jej zakończeniu sprawiły, że dwunarodowościowa Diecezja Augustowska czyli Sejneńska (polska i litewska) dostała się częściowo do Polski i częściowo do Litwy. Sejny, stolica biskupia, pozostały na terenie Polski, ale było to już jej pogranicze. I wówczas biskup Sejn – Antoni Karaś (1856-1947) upoważnia do kierowania polską częścią swojej diecezji księdza Romualda Jałbrzykowskiego (1876-1955), bez którego nie sposób zrozumieć genezy Diecezji Łomżyńskiej. W tym sensie można mówić o jej prologu trwającym od 1918 do 1925 roku, a więc siedem lat (liczba symboliczna, jakby tydzień, który niegdyś wystarczył Bogu do stworzenia świata).
Ks. Romuald Jałbrzykowski urodził się we wsi Łętowo-Dąb, parafia Kołaki Kościelne, w rodzinie szlacheckiej. Uczył się w Seminarium Duchownym w Sejnach, a potem Akademii Duchownej w Petersburgu, gdzie przyjął święcenia kapłańskie w 1901 roku. Nominację na biskupa pomocniczego Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej otrzymał w lipcu 1918 roku, a na biskupa został wyświęcony już w niepodległej Polsce, tj. 30 listopada tamtego roku. Uroczystość liturgiczna miała miejsce w Łomży, w ówczesnej farze (z niemieckiego kościół parafialny, na ogół budowany według dawnych zwyczajów blisko rynku miejskiego), czyli dzisiejszej katedrze (obydwa te miejsca łączy ul. Farna). Mamy tu więc do czynienia z pierwszymi w ogóle święceniami biskupimi w Łomży. Głównym konsekratorem był arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski (1862-1939; od 1919 roku kardynał); a głównymi współkonsekrującymi: biskup pomocniczy warszawski Stanisław Gall (1865-1942; w latach 1919-1933 biskup polowy Wojska Polskiego, także później generał i arcybiskup tytularny) oraz biskup płocki Antoni Julian Nowowiejski (1858-1941, zm. w Działdowie), męczennik II wojny światowej i od 1999 roku błogosławiony.
Zwróćmy uwagę jeszcze na jeden doniosły symbol: Łomża wraz z całą Diecezją Augustowską czyli Sejneńską należy wówczas do Metropolii Warszawskiej, a wspomniany Arcybiskup Warszawski w 1919 roku, właśnie w stolicy kraju, udzieli także święceń biskupich Achillemu Rattiemu, pierwszemu nuncjuszowi apostolskiemu w II Rzeczypospolitej, który później zostanie papieżem Piusem XI i ustanowi Diecezję Łomżyńską.
Bp Jałbrzykowski od 1921 roku kieruje z Łomży polską częścią Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej już z upoważnienia papieża Benedykta XV (pontyfikat w latach 1914-1922), a podczas wizyty ad limina w Watykanie (1922) otrzymuje informację o zaawansowanych pracach nad powstaniem diecezji ze stolicą biskupią w Łomży. On właśnie organizuje w tym mieście seminarium duchowne (1919), kurię i pałac biskupi; angażuje się także dynamicznie w życie społeczne regionu.
Powstała w 1925 roku Diecezja Łomżyńska składała się w dużej części z likwidowanej tym samym Diecezji Augustowskiej czyli Sejneńskiej, jak również dołączono do niej trzy kolejne dekanaty (razem 26 parafii) z Diecezji Płockiej: Czyżew, Ostrołęka i Ostrów (Mazowiecka). Kościół Łomżyński liczył zatem 129 parafii i 520232 wiernych. W jego skład wchodziło część Mazowsza, część Suwalszczyzny i część Podlasia. Jeśli chodzi o Mazowsze, to najbardziej charakterystycznym jego obszarem była oczywiście Kurpiowszczyzna (z Myszyńcem i Kadzidłem na czele), czyli zasiedlana od czasów nowożytnych Puszcza Zielona.
Bp Jałbrzykowski 14 grudnia 1925 roku zostaje pierwszym biskupem łomżyńskim, aczkolwiek sprawuje ten urząd tylko do 24 czerwca 1926 roku (pół roku), kiedy otrzymuje nominację na arcybiskupa metropolitę wileńskiego. Umiera w Białymstoku 19 kwietnia 1955 roku i w tamtejszej katedrze znajdują się jego doczesne szczątki.
Być może dla niektórych jest to zaskakujące, ale powstała w 1925 roku Diecezja Łomżyńska została wcielona do… Metropolii Wileńskiej i tak stan rzeczy utrzyma się aż do 1991/1992 roku. Od 1992 roku należymy już do Metropolii Białostockiej. Jest to nasza najnowsza historia, czyli materiał na kolejny felieton. Cdn.
Z Bogiem!
