Wyczuwalna dysharmonia
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku to epoka świetności Diecezji Łomżyńskiej. Także sytuacja w Ojczyźnie zdaje się temu sprzyjać: w 1989 roku kończy się PRL, a zaczyna historia III Rzeczypospolitej Polskiej. Wolny kraj wręcz na zasadzie płytek domina uruchamia również zmiany demokratyczne w Europie. Dnia 25 marca 1992 roku Stolica Apostolska dokonuje reorganizacji struktur kościelnych w Polsce i wtedy Diecezja Łomżyńska uzyskuje aktualny kształt. U kresu 1991 roku Kościół Łomżyński liczy ok. 630 tysięcy wiernych, 153 parafii i 7 samodzielnych ośrodków duszpasterskich. Po reorganizacji w 1992 roku do nowo powstałej Diecezji Ełckiej ubywa z Diecezji Łomżyńskiej 38 parafii i 3 samodzielne ośrodki duszpasterskie, ok. 167 tysięcy wiernych, 74 kapłanów diecezjalnych i 12 kapłanów zakonnych. Natomiast do Diecezji Łomżyńskiej z Diecezji Płockiej zostaje przyłączonych 31 parafii, ok. 113 tysięcy wiernych, 57 kapłanów diecezjalnych i 1 kapłan zakonny.
Kościołowi Łomżyńskiemu przewodzi wówczas biskup Juliusz Paetz (1935-2019), w momencie nominacji ma niecałe 48 lat. Urodził się w Poznaniu i tam, 28 czerwca 1959 roku, przyjął świecenia kapłańskie. Studiował teologię dogmatyczną w Lublinie (KUL) oraz w Rzymie, gdzie uzyskał stopień doktora. Od 1967 roku był pracownikiem Stolicy Apostolskiej, dochodząc do prestiżowego stanowiska Prałata Antykamery Papieskiej, czyli zaliczał się do bliskich współpracowników kolejnych papieży: Pawła VI, Jana Pawła I oraz Jana Pawła II. Ten ostatni minował go 20 grudnia 1982 roku na wakujący urząd biskupa łomżyńskiego. On także osobiście przewodniczył liturgii jego święceń biskupich w Watykanie dnia 6 stycznia następnego roku.
Bp Paetz, który kanonicznie objął Diecezję Łomżyńską 25 stycznia 1983 roku, a uroczystego ingresu do katedry dokonał 13 marca, okazał się pasterzem dynamicznym: eryguje aż 34 parafie, wyświęca 270 księży, rozbudowuje gmach Wyższego Seminarium Diecezjalnego, stawia Dom Księży Emerytów, dba o wykształcenie katechetów w związku z powrotem religii do szkół, powołuje do istnienia tygodnik „Głos Katolicki” itp. Jest niezwykle kontaktowy, miły, elegancki i gościnny. Pamiętam, jak na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku zostałem zapytany w wielkiej Warszawie, w której diecezji mieszkam; i po mojej odpowiedzi, że w Diecezji Łomżyńskiej, wyczuwałem u Rozmówcy zachwyt połączony z lekką zazdrością.
Niedawno media lokalne podały, że w tym roku (2025) do Wyższego Seminarium Duchownego w Łomży na rok I zgłosiło się 2 kandydatów. Spójrzmy zatem teraz na liczby kandydatów do Seminarium w latach posługi pasterskiej bpa Paetza. Rok 1983 – 31; rok 1984 – 25; rok 1985 – 52; rok 1986 – 39; rok 1987 – 31; rok 1988 – 28; rok 1989 – 31; rok 1990 – 37; rok 1991 – 15; rok 1992 – 23 (i z Płocka przeszło 11); rok 1993 – 28; rok 1994 – 21 i rok 1995 – 15. Trzeba dodać, że w seminariach innych diecezji było podobnie, np. sąsiadująca z nami od zachodu Diecezja Płocka swoją kulminację w liczbie kandydatów osiągnęła rok wcześniej niż Łomża, tj. w 1984 roku, zgłosiło się wtedy 50 mężczyzn. Nie ulega wątpliwości, że Kościół w Polsce po epoce Prymasa Wyszyńskiego i za pontyfikatu Jana Pawła II musiał być szczególnie fascynujący dla młodych ludzi.
Punkt kulminacyjny całej posługi bpa Paetza w Łomży stanowi wizyta Jana Pawła II w tym mieście w dniach 4-5 czerwca 1991 roku. Rzecz charakterystyczna, Ojciec Święty ocenił nas dość ogólnie: „lud bogaty w tradycje ojczyste i w rodzimą kulturę”. Główna celebra miała miejsce przy parafii pw. Miłosierdzia Bożego, z tłumami wiernych wokoło. Ale Jan Paweł II poświęcił także nową część budynku seminaryjnego, mówiąc: „Cały sens istnienia tego gmachu będzie zależał od tego, czy w jego mieszkańcach będzie się dokonywało budowanie duchowe”. I przy tej okazji Papież dodał bardziej szczegółową charakterystykę naszej diecezji: „Konieczność rozbudowy tego seminarium jest bardzo wymownym znakiem wzrostu duchowego wspólnoty Kościoła Łomżyńskiego. Jest dobrym znakiem! A powołania kapłańskie są szczególnym probierzem żywotności Kościoła. Z kolei wzrostowi liczby powołań musi odpowiadać głębia życia duchowego”. Te profetyczne słowa świętego Papieża stanowiły jakby przestrogę, by w posłudze Kościoła nie było dysharmonii między tym, co zewnętrzne, i tym, co wewnętrzne. Zewnętrzna świetność może przecież być jedynie blichtrem (pozorem) maskującym rzeczywistość.
Unikalną specyfiką posługi pasterskiej bpa Paetza było wysyłanie wielu kleryków do seminariów zagranicznych (ok. 60 osób), a także księży na studia specjalistyczne (ponad 70 osób, spośród których 27 uzyskało stopień doktora jeszcze w jego czasach, inni później) oraz do pracy duszpasterskiej zagranicą (ok. 80). W tym okresie znacząco wzrosła również liczba osób wyróżnianych tytułami prałatów, kanoników i innymi nagrodami. Dwukrotnie bp Paetz (1985; 1992) wydawał szczegółowe rozporządzenia dotyczące uroczystych strojów tych osób.
Dnia 11 kwietnia 1996 roku papież Jan Paweł II awansował bpa Paetza na arcybiskupa metropolitę poznańskiego; będzie on sprawować ten urząd do 28 marca 2002 roku. Zmarł zaś 15 listopada 2019 roku i nie został pochowany w archikatedrze poznańskiej, lecz na zwykłym cmentarzu. W tym kontekście należy przywołać słowa śp. papieża Franciszka zawarte w jego „Liście o odnowie studium historii Kościoła” (2024), którymi przekonywał, że „Kościół, jak mama, musi być kochany takim, jakim jest, ponieważ w przeciwnym razie nie kochamy go wcale, albo kochamy tylko wytwór naszej wyobraźni”.
Z Bogiem!
