Księga w ozdobnych okładkach
Już niebawem stuletnia historia Diecezji Łomżyńskiej stanie się zamkniętą księgą. Uroczystości jubileuszowe zaplanowane na 25 października 2025 roku, którym przewodniczyć będzie Nuncjusz Apostolski w Polsce abp Antonio Guido Filipazzi, można potraktować jako oprawienie tej księgi w ozdobne okładki. Ale nie wolno pozwolić, by stała się ona jedynie albumem, po który sięga się z uroczystych okazji. Jej miejsce uprzywilejowane w wirtualnej bibliotece dziejów ludzkości jest na półce z publikacjami dydaktycznymi. Historia magistra vitae est – jak głosi łacińska sentencja. Historia bowiem jest nauczycielką życia.
Kiedy przed odcinkiem nr 4 niniejszej serii felietonów przystępowałem do wgłębiania się w historię Kościoła Łomżyńskiego, chciałem za wszelką cenę uniknąć sprowadzenia jej do życiorysów kolejnych 7 biskupów diecezjalnych (i ewentualnie również 7 biskupów pomocniczych). Wszak byłby to wtedy klerykalizm w czystej postaci, przed którym przestrzegał wielokrotnie śp. papież Franciszek. Kościół to cały Lud Boży, czyli wierni złączeni ze sobą więzami wiary, nadziei i miłości. Kiedy Sobór Watykański II wydawał (1964) konstytucję dogmatyczną o Kościele Lumen gentium (po łacinie światło narodów), nie rozpoczął jej piramidalnie od papieża i biskupów (jak to działo się dotąd w podręcznikach teologicznych), lecz od doktrynalnej definicji Kościoła (rozdział I) i ogólnej charakterystyki Ludu Bożego (rozdział II); a dopiero w kolejnych rozdziałach omówieni zostali duchowni i zakonnicy.
Ale bardzo szybko podczas przygotowywania tych felietonów okazało się, że księga historii Diecezji Łomżyńskiej składa się z 7 rozdziałów, bo każdy rozdział wiąże się z okresem posługi pasterskiej konkretnego biskupa łomżyńskiego. Biskupi diecezjalni nie tylko wpływają na duchowy kształt Kościoła partykularnego, ale również on się w nich niejako ucieleśnia; oni przyjmują jego rysy. W tym miejscu przypomina mi się list św. Ignacego Antiocheńskiego (zm. ok 107), czyli biskupa wielkiej Antiochii, skierowany do Kościoła w Tralleis, w którym wspomina on swoje spotkanie z biskupem Polibiuszem: „Mogłem w jego osobie oglądać całą waszą wspólnotę” (I,1). Podobnie sądził św. Cyprian (zm. 258), pasterz Kartaginy: „biskup jest w Kościele, a Kościół w biskupie” (List 66,8). Stąd księga historii Kościoła Łomżyńskiego obejmuje następujące rozdziały: I. Lata 1925-1926 (felieton nr 4); II. Lata 1926-1948 (nr 5); III. Lata 1949-1969 (nr 6); IV. Lata 1970-1982 (nr 7); V. Lata 1982-1996 (nr 8); VI. Lata 1996-2011 (nr 9); VII. Od 2011 roku do dzisiaj.
Kolejni biskupi łomżyńscy mogli wypełniać swoją funkcję, bo pozostawali w jedności z papieżem, Biskupem Rzymu, Następcą św. Piotra. A byli to papieże wybitni: Pius XI (1922-1939); Pius XII (1939-1958; Czcigodny Sługa Boży); Jan XXIII (1958-1963; święty); Paweł VI (1963-1978; święty); Jan Paweł I (1978; błogosławiony); Jan Paweł II (1978-2005; święty); Benedykt XVI (2005-2013), Franciszek (2013-2025) i Leon XIV (od 2025). To dlatego w zakrystiach i kancelariach wiszą portrety (zdjęcia) aktualnego papieża i aktualnego biskupa diecezjalnego.
Śp. papież Franciszek wydał 21 listopada 2024 roku „List o odnowie studium historii Kościoła”, w którym zawarł kilka niezwykle mądrych przemyśleń własnych. Przestrzegał „przed zbyt anielską koncepcją Kościoła, który nie jest prawdziwy, ponieważ nie ma swoich palm i zmarszczek”. I dalej: „Historia Kościoła pomaga nam spojrzeć na prawdziwy Kościół, aby móc kochać Kościół, który naprawdę istnieje i który się nauczył – i nadal uczy się – na swoich błędach i upadkach. Ten Kościół, który rozpoznaje siebie także w swoich mrocznych momentach, staje się zdolny do zrozumienia plam i ran świata, w którym żyje, i jeśli próbuje ten świat uzdrowić i sprawić, by wzrastał, uczyni to w taki sam sposób, w jaki próbuje siebie samego uzdrowić i sprawić, by sam wzrastał, nawet jeśli często mu się to nie udaje”.
Jesteśmy jedną z 45 diecezji Polski (wliczając w to Ordynariat Polowy i trzy eparchie obrządku greckokatolickiego), obejmując 183 parafie. Po II wojnie światowej na ogół 98-99 % mieszkańców Diecezji Łomżyńskiej stanowili katolicy. I tak: rok 1950 – 558724 wiernych; rok 1970 – 570000; rok 1980 – 605000; rok 1990 – 628000; rok 1999 – 578066; rok 2000 – 574656; rok 2001 – 574387; rok 2002 – 576197; rok 2003 – 570403; rok 2004 – 567035; rok 2013 – 538065; rok 2016 – 518458; rok 2019 – 502655; rok 2021 – 495674 i rok 2023 – 491838.
Biblijne słowo greckie na określenie Kościoła, ekklesia, oznacza „zwołanie”; teologowie, szczególnie z KUL, używają nawet polskiego odpowiednika Eklezja. W „Katechizmie Kościoła Katolickiego” (1992) znajduje się wyjaśnienie: „W języku chrześcijańskim pojęcie Kościół oznacza zgromadzenie liturgiczne, a także wspólnotę lokalną lub całą powszechną wspólnotę wierzących. Te trzy znaczenia są zresztą nierozłączne. Kościół jest ludem, który Bóg gromadzi na całym świecie. Istnieje on we wspólnotach lokalnych i urzeczywistnia się jako zgromadzenie liturgiczne, przede wszystkim eucharystyczne. Kościół żyje Słowem i Ciałem Chrystusa, sam stając się w ten sposób Jego Ciałem” (nr 752).
Pytanie: Gdzie najłatwiej zobaczyć Kościół Łomżyński? Odpowiedź: na jakiejkolwiek Eucharystii sprawowanej w Diecezji Łomżyńskiej.
Z Bogiem!
