Ta szczególna modlitwa ma swoje początki prawdopodobnie już w średniowieczu. Pierwotnie znana była pod nazwą Psałterza Najświętszej Maryi Panny gdyż odmawianie piętnastu dziesiątków odpowiadało ilości psalmów. O modlitwie tej nie ma wprost wzmianki w Piśmie Świętym, choć znaczna jej część oparta jest na Ewangelii według św. Łukasza (Łk 1, 28, 45).
Pierwsze dokumenty papieskie o różańcu dotyczą przywilejów i odpustów udzielonych przez papieża Sykstusa IV bractwom różańcowym, związanym z zakonem dominikańskim. Natomiast papież Pius V w roku 1572 ustanowił wspomnienie Matki Bożej Różańcowej jako wotum wdzięczności za zwycięstwo w bitwie morskiej pod Lepanto. Bitwa ta rozegrała się 7 października 1671 pomiędzy flotą chrześcijańską a flotą turecką, stąd miesiąc październik zaczął być uważany za miesiąc modlitwy różańcowej.
Od samego początku różaniec funkcjonował jako modlitwa składająca się z trzy części: tajemnic radosnych, bolesnych i chwalebnych. Zmiany dokonał papież Jan Paweł II listem apostolskim Rosarium Virginis Mariae z 16 października 2002 roku, wprowadzając nową część różańca, czyli tajemnice światła.
Wierni, którzy odmawiają Różaniec, mogą uzyskać odpust zupełny lub cząstkowy na odpowiednich warunkach.
Warunkiem uzyskania odpustu zupełnego jest:
– odmówienie przynajmniej 5 dziesiątków, w kościele, w publicznej kaplicy, w rodzinie, w społeczności zakonnej lub w pobożnym stowarzyszeniu,
– trzeba odmówić 5 dziesiątków bez przerwy,
– do modlitwy ustnej dodać należy rozmyślanie tajemnic różańcowych,
– przy publicznym odmawianiu różańca trzeba zapowiadać odmawiane tajemnice, według przyjętego zwyczaju danej miejscowości, natomiast w prywatnym odmawianiu różańca wystarczy, by z modlitwą ustną łączyć rozważanie danej tajemnicy.
Gdy modlitwie różańcowej towarzyszą inne okoliczności, Kościół wtedy mówi o udzieleniu odpustu cząstkowego.
Odpust można również otrzymać za pobożny udział w modlitwie różańcowej prowadzonej przez papieża i transmitowanej przy pomocy radia czy telewizji.
