Wiara: [15] Nowy cykl katechez papieskich

Papież Leon XIV wraz z nowym rokiem 2026 rozpoczął nowy cykl katechez środowych, czyli formalnie „audiencji generalnych”, zatytułowany „Sobór Watykański II w świetle jego dokumentów”. W katechezie wprowadzającej (z 7 stycznia br.) przyznał, że chodzić mu będzie o to, „aby ponownie odkryć piękno i znaczenie tego wydarzenia kościelnego”. Zacytował aprobujące wypowiedzi o Soborze Watykańskim II prawie wszystkich posoborowych papieży: Pawła VI, Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka.

W niniejszym felietonie chciałbym zrobić autorskie wprowadzenie w Sobór Watykański II, z wyraźnym akcentem łomżyńskim. Otóż, sobór to najogólniej zebranie się wszystkich biskupów świata (tylko oni mają głos decydujący), którym towarzyszą eksperci. Dotychczas odbyło się 21 soborów powszechnych, począwszy od Soboru Nicejskiego I w 325 roku.

Zwołanie Soboru Watykańskiego II zapowiedział papież Jan XXIII już w 1959 roku, czyli z kilkuletnim wyprzedzeniem. Celem zgromadzenia światowego episkopatu było aggiornamento (po włosku dosłownie „udzisiejszenie”), to znaczy w obecnym języku cyfrowym „uaktualnienie”.

Sobór rozpoczął się 11 października 1962 roku, zakończył zaś 8 grudnia 1965 roku. Uczestniczyło w nim ok. 2,5 tysiąca biskupów. W każdym roku miała miejsce sesja plenarna: I. 11 X – 8 XII 1962 r.; II. 29 IX – 4 XII 1963 r.; III. 14 IX – 21 XI 1964 r.; IV. 14 IX – 8 XII 1965. Trzy ostanie sesje odbywały się już za pontyfikatu Pawła VI.

Wydano 16 dokumentów, które Gerald O`Collins SI (zm. 2024), australijski profesor z Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie, określił mianem „doktrynalnego arcydzieła”. Wśród nich mamy 4 konstytucje, 9 dekretów i 3 deklaracje. Z tej racji, że na pierwszej sesji nie przyjęto żadnego dokumentu, oznacza, że wszystkie szesnaście podpisał Paweł VI. Kard. Karol Wojtyła zachwycał się „jednomyślnością świadomą”, bo poszczególne dokumenty otrzymywały niską liczbę głosów „przeciw” (od 2 do 164). Jako pierwsze, podczas drugiej sesji, przyjęto: Konstytucję o liturgii „Sacrosanctum concilium” („za” – 2147 i „przeciw” – 4) i Dekret o środkach społecznego przekazu „Inter mirifica” („za” – 1960 i „przeciw” – 164).

Niezwykle celna myśl znajduje się w otwartym po śmierci Jana Pawła II testamencie: „Jestem przekonany, że długo jeszcze dane będzie nowym pokoleniom czerpać z tych bogactw, jakimi ten Sobór XX wieku nas obdarował”.

W okresie Vaticanum II posługę pasterską w Łomży pełnili: biskup diecezjalny Czesław Falkowski i biskup pomocniczy Aleksander Mościcki. Obydwaj są Ojcami Soboru. Ten drugi uczestniczył w II sesji plenarnej, kiedy przyjęto pierwsze 2 dokumenty. Ten pierwszy z kolei w III i IV sesji plenarnej, kiedy przyjęto pozostałe 14 dokumentów. O bpie Falkowskim tak napisał ks. Czesław Oleksy (emerytowany profesor łomżyńskiego Seminarium) w publikacji naukowej: „Biskup nie zamierzał wyjeżdżać do Rzymu, gdyż nie spodziewał się istotnych zmian. Jednak już po pierwszej sesji, obserwując wyniki jej obrad, zdecydował się na wyjazd. Kartki, jakie przesyłał z Rzymu i jego oba przemówienia radiowe świadczą, że stał się szybko entuzjastą nauki soborowej. Zaczął też brać czynny udział w pracach Soboru”.

Znawcy Soboru Watykańskiego II podkreślają, że kluczowa dla przebiegu całego zgromadzenia okazała się sesja I, na której… nie przyjęto żadnego dokumentu. Oznaczało to bowiem, że do przygotowanych przez prominentnych pracowników Kurii Rzymskiej soborowych projektów można podejść… krytycznie. Resztę zrobił Duch Święty i otwarci na Niego Ojcowie Soborowi.

Leon XIV swoje trzy kolejne katechezy środowe wygłaszane w styczniu (od drugiej) poświęcił Konstytucji dogmatycznej o Objawieniu Bożym „Dei verbum” (przyjętej na sesji IV), która ma charakter najbardziej fundamentalny, pokazuje bowiem, jak powstało chrześcijaństwo. Do tematyki powrócimy (w swoim czasie).

Z Bogiem!